H ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΑΓΟΡΙΑΝΗΣ Mια άγνωστη πτυχή της ιστορίας του 1822. Του αείμνηστου Χρήστου Γκούμα.

Του αείμνηστου Χρήστου Θ. Γκούμα.

Η Μάχη στο οροπέδιο του Κεφαλόβρυσου. 

(Σήμερα Άγιος Δημήτριος Αγόριανης Παρνασσού).

Aποστολή « Να σβήσει η Επανάσταση»

Από τον Αύγουστο του 1822 ο Χουρσίτ Πασάς είχε στείλει από την Λάρισα 3.000 στρατό, με τον Μεχμέτ Πασά και προσπάθησαν να καταλάβουν τη θέση Φοντάνα, της Λοκρίδας. Κατεχόμενη τότε από τον Δυοβουνιώτη και τον Γκούρα.

Ύστερα από σκληρή και φονική μάχη, ο εχθρός απεκρούσθη και αναγκάστηκε να στρατοπεδεύσει στην θέση Νευρούπολη του Καλλίδρομου, απ όπου ανώφελα αποπειράθηκε επανελημμένα να σκορπίσει τα Ελληνικά τμήματα. 

Ο Μεχμέτ Πασάς θέλοντας να προχωρήσει διήρησε εις τρία τμήματα τον στρατό του και απέστειλε:

1. Δια μεν του Ζεμενού, τον Τουρκαλβανό διοικητή της Οχρίδας Τσελελετίμπεη.

2. Δια της Αγόριανης τον Μουστάμπεην.

3. Και αυτός, ο ίδιος ο Μεχμέτ Πασάς δια της Γραβιάς, ώδευσε όπως εισβάλλει εις τα Σάλωνα.

Μουστάμπεης κατά Κομνά Τράκα.

Την Παρασκευή 18η Οκτωβρίου ο Μουστάμπεης, κατ εντολή του Μεχμέτ Πασά, λίαν πρωί, μετά 2.000 πεζικού και ιππικού ανέλαβε την δια του Παρνασσού εισβολήν και κατέλαβεν το οροπέδιο του Αγίου Δημητρίου ή Κεφαλόβρυσου.

Δια να καταπολεμήσει τον Κομνά Τράκα και τον στρατό αυτού, όπως και της αρπαγής των εν αυτή φυλασσομένων αιγοπροβάτων και της αιχμαλωσίας των γυναικόπαιδων, των εν διαφόρων πεδινών χωρίων συγκεντρωμένων προς φύλαξιν και ούτω πτοήσει το ηθικόν των ορεινών τούτων κατοίκων της Αγόριανης, 

Ο δε Κομνάς, όπως του κόψει την διάβασιν ετοποθετήθη με τους υπ αυτόν 150 Έλληνες, εις το άνωθεν του οροπεδίου άκρον επί της διαβάσεως, προς την Αγόριανιν, τοποθετήσας ως εξής τις δυνάμεις του:

Α. Προς Ανατολάς της εισόδου, τον αδελφόν του Δήμον Τράκα, μετ άλλων και το πρωτοπαλλίκαρον Ιωάννην Τζουτζούκον.

Β. Προς Δυσμάς, τον επίσης έτερον αδελφόν του Σπύρον Τράκα και ωσαύτως,  το πρωτοπαλλίκαρον του Κοντογιάννη μεθ ικανών, αυτός δε με τους υπολοίπους ετοποθετήθη εις το κέντρο επί της οδού της εν Αγόριανη αγούσης.

Οι Αγοριανίτες, με ορμή κατά των Τούρκων.

Συναφθείσης από πρωίας της Μάχης, διήρκησε και όλη την ημέρα, της Παρασκευής.

Πεντάκις δι όλων των δυνάμεων των οι Τούρκοι, εποίησαν επίμονους εφόδους προς άνοιξιν των διαβάσεων και πεντάκις με μεγάλην αυτών ζημίαν, απεκρούσθησαν. 

Εις δε κατά το δήλον, τελευταίαν έφοδο των Τούρκων εφονεύθη ο ατρόμητος Γιαννάκης Τζουτζούκος εξ Αγόριανης και τότε εμμανεις γενόμενοι οι Έλληνες, έσειρον τα ξίφη και ορμήσαντες κατά των κατ αυτών εφορμούντων πριν, Τούρκων. 

Οι Αγοριανίτες έτρεψαν αυτούς εις φυγή, αφήσαντος νεκρούς 47 και 30 αιχμαλώτους, ίππους και πολεμοφόδια πλείστα. Μεγαλυτέραν δε φθοράν έπαθον ότε φεύγοντες έπεφτον επί των βράχων των «Μαρμάρων» και συνετρίβοντο.

Ο Μουστάμπεης, με τον εναπομείναντα στρατό του, ανασυντάχθηκε στην Γραβιά, όπου και επανενώθηκε με το υπόλοιπο στρατιωτικό σώμα, του Μεχμέτ Πασά.

Την ίδια τύχη είχε και ο Τσελετίμπεης, όπου αποκρούσθηκε ισχυρώς από τους Αραχωβίτες, με αποτέλεσμα να επιστρέψει και αυτός στην Γραβιά.