ΦΩΚΙΔΑ – ΠΑΝΤΟΤΙΝΗ ΠΑΤΡΙΔΑ ΑΕΡΟΠΟΡΩΝ
Είναι πράγματι εκπληκτικό πως από ένα τόσο μικρό γεωγραφικά, τόπο, προέρχονται τόσοι πολλοί αεροπόροι. Θρύλοι των αιθέρων από την εποχή των Βαλκανικών Πολέμων και των πρώτων διπλάνων, Ήρωες πιλότοι, πεσόντες στο καθήκον και Αρχηγοί της Πολεμικής μας Αεροπορίας.
Πως θα μπορούσε λοιπόν να απουσιάζει από την πρωτεύουσα του νομού Φωκίδας, μια «πλατεία Ικάρων», κι ένα μνημείο για τους αεροπόρους της; Τέσερις θρύλους του παρελθόντος, όπου τα κατορθώματα τους, τα διδάσκονται οι Ίκαροι. Εικοσιτέσσερις ηρωικές μορφές, που δεν προσγειώθηκαν ποτέ. Και Τρεις ανώτατοι ιπτάμενοι αξιωματικοί, που έφτασαν στην κορυφή, ως Αρχηγοί ΠΑ
Εμπνευστής της ιδέας του Μνημείου, υπήρξε ο αεροπόρος Κωνσταντίνος (Ντίνος) Τσακαλάκης (1934 – 2020), από την Άμφισσα. Καταταγμένος την δεκαετία του 1950 στην Πολεμική Αεροπορία. Αποστρατευμένος την δεκαετία του 1980 με τον βαθμό του Ταξιάρχου ΙΓΥ (Ιπτάμενος Γενικών Υπηρεσιών).
Ακολούθησε η απόφαση (υπ΄αριθ. 389/13) του Δήμου Άμφισσας, και η πλατεία προ του Αγίου Φανουρίου, Δυτικά της πόλης, χαρακτηρίστηκε ως «Πλατεία Ικάρων». Το Γενικό Επιτελείο Αεροπορίας με τις αριθ. 160/3-5-2014 και 202/30-6-2014 ευχαριστήριες επιστολές του, συνεχάρη τον Ντίνο Τσακαλάκη για την πρωτοβουλία του, να αιτηθεί στην δημοτική αρχή, την κατασκευή μνημείου πεσόντων αεροπόρων.
Το 2018 εγκρίθηκε για κατασκευή, περικαλλές μαρμάρινο μνημείο που θα στηνόταν στην πλατεία Ικάρων, το οποίο όμως λόγω αδυναμίας του επιλεγμένου γλύπτη, δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Ώσπου εμπνευσμένη Δημοτική Αρχή, σε συνεργασία με την Πολεμική Αεροπορία και την συνεπικουρία της «Εταιρείας Φωκικών Μελετών», κατασκεύασε το μνημείο, ως Μνημείο Πεσόντων Αεροπόρων – από την Φωκίδα.
Την Κυριακή 19 Απριλίου, έγιναν τα αποκαλυπτήρια του Μνημείου, από τον Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας, Κωνσταντίνο Τασούλα, τον Αρχηγό Του Γενικού Επιτελείου Αεροπορίας (ΓΕΑ): Αντιπτέραρχο (Ι) Δημοσθένη Γρηγοριάδη και τον Δήμαρχο Δελφών: Παναγιώτη Ταγκαλή.
Στον κατάλογο των πεσόντων αεροπόρων πρέπει τιμητικά να αναφερθούν και οι θρυλικοί αεροπόροι Ξηρός, Ιωάννης - Παύλος Τζαμτζής, Εθύμιος Τζαμτζής και Ζουμάς. Καθώς και οι Αρχηγοί Αεροπορίας: Αντιπτέραρχος Αλέξανδρος Παπανικολάου, από τα Καστέλλια (1927 – 1912), Πτέραρχος Αθανάσιος Σταθιάς, από τον Αθανάσιο Διάκο (1937 – 1994) και Πτέραρχος Βασίλειος Κλόκοζας, από την Άμφισσα
Ας δούμε όμως στοιχεία για τους πρωτοπόρους της Πολεμικής μας Αεροπορίας: Ξηρό, Ιωάννη – Παύλο Τζαμτζή και Ευθύμιο Τζαμτζή. Καθώς και για τον εμπνευστή του Μνημείου Πεσόντων Αεροπόρων Φωκίδας: Ντίνο Τσακαλάκη.
Γεώργιος Δ. Ξηρός (1898-1979) Αντισμήναρχος ΠΑ
Ο Γεώργιος Δημ. Ξηρός (1898-1979), Αντισμήναρχος Πολεμικής Αεροπορίας, γεννήθηκε στην Άμφισσα, ο πατέρας του ήταν ελαιοκτηματίας και σχοινοποιός.
Αρχές του 1916 κατατάχτηκε στη Σχολή Ευελπίδων και τέλη Ιουνίου 2018 αποφοιτώντας, ονομάστηκεν ανθ/λγός ΠΒ. Αρχές Οκτώβρη 1919 μετετέθη στην Αεροπορική Σχολή ΣΕΔΕΣ για να εκπαιδευτεί ως αεροπόρος. Τελικά μετετάγη στην Πολεμικήν Αεροπορία το 1923.
Έλαβε μέρος στον Α΄ Παγκ. Πόλεμο και τις Εκστρατείες Θράκης και Μικρασιατική. Την περίοδο 1921-22 με βάση την Προύσα, εξετέλεσεν αλλεπάλληλες επικίνδυνες αποστολές με το αεροπλάνο, συγκεντρώνοντας πολύτιμες πληροφορίες για τις κινήσεις στρατιωτικών μονάδων των εξελισσομένων επιχειρήσεων και διοχετεύοντάς τες έγκαιρα στο Στρατό μας.
(Δημήτρης Χρ. Παλούκης)
Ιωάννης – Παύλος Τζαμτζής. Βετεράνος αεροπόρος – παρατηρητής, από τους πρώτους στην Ελλάδα.
Ο Ιωάννης – Παύλος Τζαμτζής καταγόταν από την Άμφισσα. Γεννήθηκε το 1888 και υπηρέτησε ως αξιωματικός του Μηχανικού, πριν γίνει ένας από τους πρώτους αεροπόρους – παρατηρητές, της Ελλάδας.
Οι πτήσεις πάνω από το Μπιζάνι (Οχυρό που προστάτευε τα Ιωάννινα), κατά την διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων (1912 – 1913), αποτελούν ορόσημο για την Ελληνική Πολεμική Αεροπορία, καθώς ήταν από τις πρώτες πολεμικές αποστολές παγκοσμίως.
Σε μια εποχή όπου τα αεροπλάνα ήταν υποτυπώδη, ο ρόλος του ήταν κρίσιμος: κατέγραφε τις θέσεις του Τουρκικού πυροβολικού και των χαρακωμάτων, παρέχοντας πολύτιμες πληροφορίες στο Ελληνικό στρατηγείο.
Πετούσε με αεροπλάνα Maurie Ferman MF.7 τα οποία είχαν ονομαστεί: «Αλκυών», «Δαίδαλος» και «Αετός».
Συγκεκριμένα η πτήση του με τον πιλότο Εμμανουήλ Αργυρόπουλο, πάνω από το Μπιζάνι, θεωρείται ιστορική από την Αεροπορική Ακαδημία Ελλάδος.
Το προσωπικό αρχείο του Ιωάννη – Παύλου Τζαμτζή που περιλαμβάνει φωτογραφίες και έγγραφα από εκείνες τις πτήσεις, διασώθηκε από τον γιο του, Σμήναρχο Ευθύμιο Τζαμτζή και μέρος του βρίσκεται στο Μουσείο Πολεμικής Αεροπορίας, της Δεκέλειας (Τατόι).
(ΑΙ)
Ευθύμιος Τζαμτζής. Ανθυποσμηναγός Αεροπόρος στον Πόλεμο της Κορέας (1950 – 1953)
Ο Ευθύμιος Τζαμτζής καταγόταν από την Άμφισσα και ήταν γιος του πρωτοπόρου αεροπόρου Ιωάννη – Παύλου Τζαμτζή. Ήταν Έλληνας αεροπόρος που έλαβε μέρος στον Πόλεμο της Κορέας, υπηρετώντας στο 13ο Σμήνος Μεταφορών (C-47 Dakota).
Δράση στον Πόλεμο της Κορέας: Ο Ευθύμιος Τζαμτζής, με το βαθμό του Εφ. Σμηνία (χειριστής) και αργότερα Ανθυποσμηναγού/Υποσμηναγού, περιέγραψε τις τραγικές συνθήκες του πολέμου, συμπεριλαμβανομένης της μεταφοράς βαριά τραυματισμένων στρατιωτών από το μέτωπο.
Ιστορικές Αναφορές: Αποσπάσματα από το ημερολόγιο του Ευθυμίου Τζαμτζή, τα οποία παραχωρήθηκαν από την οικογένειά του, αποτελούν ιστορική πηγή για τη δράση της Ελληνικής Αεροπορίας στην Κορέα.
Πλήρωμα: Εμφανίζεται σε ιστορικά αρχεία ως κυβερνήτης σε αεροσκάφος C-47 Dakota της 21ης Μοίρας/13ου Σμήνους
Μετά τον Πόλεμο της Κορέας, κατείχε σημαντικές επιτελικές θέσεις, έφτασε στο βαθμό του Σμηνάρχου (Ι) και αποστρατεύτηκε το 1966
(ΑΙ)
Κωνσταντίνος Τσακαλάκης. Ταξίαρχος ΙΓΥ (Ιπτάμενος Γενικών Υπηρεσιών). Χειριστής ελικοπτέρων.
Διακρίθηκε ως μάχιμος ιπτάμενος και ως χειριστής ελικοπτέρου στην αποτελεσματική διάσωση σαράντα περίπου ναυαγών συμπολιτών μας από επισυμβάντα ναυάγια, όπως το ναυάγιο ελληνικού πλοίου παρά το Μαντούδι της Εύβοιας στις 14 Ιανουαρίου 1973. Και του πλοίου «Έρρικα», που προσάραξε Β.Α. της νήσου Άγιος Ευστράτιος στις 14 Μαΐου 1973
«Επιδείξας αλτρουισμό και ψυχικό σθένος μέχρις αυτοθυσίας, λόγω των επικρατουσών δυσμενέστατων καιρικών συνθηκών στην περιοχή του ναυαγίου» – όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στους υπ’ αριθ. 1759 με ημερομηνία 24 Μαρτίου 1973 και 3892 με ημερομηνία 2 Ιουνίου 1973, επαίνους του Αρχηγού Αεροπορίας.
Σήμερα και με καθυστέρηση ετών, στέκεται πλέον ως «υπενθύμιση», το Μνημείο Πεσόντων Αεροπόρων από την Φωκίδα, ένα ουραίο πτέρωμα (delta wing) από αδιευκρίνιστο αεροσκάφος (Mirage 2000, λόγω των τεχνικών του επιγραφών: SLAT 1/42 R Tυπικοί αριθμοί συντήρησης Μirage 2000 που υπηρέτησαν κυρίως στην 114 Πτέρυγα Μάχης. Ή F – 5 Freedom Figter / RF – 5A λόγω του έντονα κεκλιμένου οπίσθιου άκρου και του κατακόρυφου ουραίου πτερυγίου, που έχει ακριβώς αυτή την χαρακτηριστική γεωμετρία).
Υπενθύμιση όσων θυσίασαν τις ζωές τους για τα ανώτερα ιδανικά του Έθνους μας. Και άφησαν πίσω τους δικούς τους ανθρώπους, μαυροφορεμένους, όπως τους συγγενείς, που κατέκλυσαν το εν λόγω Μνημείο, πριν τα αποκαλυπτήρια. Υπερήφανες υπέργηρες μανάδες, με μπαστούνια και μεσόκοπα καμαρωτά τέκνα των Ηρώων, όλοι τους όρθιοι, στην ανάκρουση του Εθνικού Ύμνου και «μάτια ποτάμια» κάτω από τα γυαλιά ηλίου. Ενός ήλιου που πήρε κοντά του, όλους αυτούς τους αναρίθμητους αεροπόρους, από τον μικρό γεωγραφικά τόπο, της Φωκίδας.